मन के हो ?
जुन कुराको असर थाहा हुन्छ र त्यसको प्रतिक्रिया हुन्छ त्यो मन हो । मन एउटा त्यस्तो अनुभुति गराउने तत्व हो जसले ‘हामी’ ‘म’ भन्ने बोध गराउछ । मनको सक्रियतामा नै हामी क्रियाशिल हुन्छौ । मनवाट नै हामीलाइ धेरै कुराहरु थाहा हुन्छ ।
मन दुइ प्रकारको हुन्छ १. सतही मन चेतन मन २. गहन मन । कसैकसैले चेतन र अवचेतनमनको विचलाइ जोड्ने सेतुको रुपमा मनलाइ १. चेतन २. अर्धचेतनमन ३. अवचेतनमन गरी ३ भागमा बाडिएको समेत पाइन्छ । चेतनमनको सिधा सम्पर्क बाहिरी संसारसंग हुन्छ , जहा हामो्र पंचइन्द्रिय संगको तादाम्यता जोडिएको हुन्छ । हामो्र मन वातावरण, घर परिवार, संसार यी सवै विचको क्रिया, प्रतिक्रिया, चेतनमनको कार्यविधी अन्तर्गत पर्दछ । चेतन मनले सुन्छ, देख्ँछ, थाहा पाउछ, आदिआदि । अवचेतनमन भित्री मन हो जँहा हामो्र अनन्तको स्मृति, अपार शक्ति, प्रेम, आनन्द, ध्यान, शुन्यता रहेको हुन्छ । यी सवै जीवनका पुर्ण वा शुन्य कुराहरु हुन । अवचेतनमन मनको अर्को नाम हो अमन अर्थात् जहा मनको उपस्थिी हुन्न । अमन अर्थात् मन नभएको । मन नहुनु जीवनको महा चमत्कारिक अबस्था हो, जीवनको महान् उपलब्धि हो । मन हुनु हो एउटा वृत्त वा चक्रमा वाँधिएको गोरु जस्तै सकस, बोझपुर्ण जीन्दगी वाँच्नु हो । जवसम्म गोरुको गर्धनमा डोरी रहिरहन्छ, गोरु दास हुन्छ, जब उ डोरीवाट मुक्त हुन्छ उ मालिक हुन्छ ।
चेतन मन अर्थात् एउटा राग द्धेषको प्रतिक्रियात्मक मन विचार हो, विचार संसारवाट पैदा हुन्छ । केहि देख्दा विचार आयो, केहि छोइयो केहि विचार आयो, केही सुनियो विचार बन्यो, केहि खाइयो विचार बन्यो ….अनन्त विचारै विचार ।
अनन्त विचार भएपनि स्वभावको हिसावले ती विचार की त राग चित्त उत्पन्न गर्ने, कि त द्धेष चित्त गराउने प्रकारका हुन्छन् । कि त भोली गरिने कामको वारेमा हुन्छन् कि त हिजो विगतमा गरेका कामहरुको वारे सोचिएका हुन्छन् । यसरी कि मन भविष्यमा दौडन्छ कि त भुतमा अड्कन्छ, तर वर्तमान क्षणमा कहिल्यै हुदैन् । कि त मनले रागै राग बनाउछ, कि त द्धेषै द्धेष बनाउछ । तर उ कदापि तृष्णा वाट मुक्त हुदैन । उ जोड्ने कि त छोड्ने इच्छामा हुन्छ । इच्छा र कामना मुक्त नभइ उ इच्छा नै इच्छाको जालोमा हुन्छ । इच्छा रहेसम्म मन मालिक र मानिस दास भइरहन्छ । इच्छा रहेसम्म हामो्र हरेक काम योग बन्न सक्तैन, जीवन दुख बन्दछ जीवन पिडादायक बन्दछ ।
मनको स्वभाव स्
हामीलाई लाग्छ किन मेरो मन चंचल भइरहेकोछ ? किन म